Dijital Paralar Hayatımızı Nasıl Etkileyecek?

25.03.2021
Alphan GÖĞÜŞ
Bütün dünyada Merkez Bankaları tarafından yapılan açıklamalarda merkez bankaları tarafından çıkarılan dijital paralar, yani CBDC (Central Bank Digital Currency) en önemli konu başlıklarından biri haline geldi.

Bazı ülkeler bu alandaki çalışmalarını hızla sürdürürken diğerleri bekleyip görme taraftarı olduklarını belirtiyor. Ülkemizde de Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın dün yaptığı açıklamada dijital paralar ile ilgili ekonomik, teknolojik ve hukuki alt yapıyı oluşturma çalışmalarının 31 Aralık 2021 tarihi itibariyle tamamlanacağına  dair bilgi paylaşıldı.

Temelinde blockchain teknolojisi bulunan CBDC’ler, merkez bankaları tarafından genellikle nakit veya farklı rezervlere karşılık olarak ihraç edilen ve dijital kanallar üzerinden dağıtımı yapılan, mevcut paranın blockchain tabanlı yeni bir form ile piyasaya sürülmesi olarak tanımlanabilir. Üretim ve yönetim açısından maliyetli olan nakit paraların kullanımı pandeminin de etkisiyle yavaş yavaş azalmaya devam ediyor. Ek olarak nakit paranın anonim olması sebebiyle takibinin zor olması kara para aklama ve terörün finansmanında en çok kullanılan yöntemlerden biri haline getiriyor. Bu nedenle devletler ve merkez bankaları daha gelişmiş bir teknolojiye sahip pratik ve programlanabilir bir para formunu hayata geçirmek için çalışmalarına devam ediyorlar. Bunların yanında, günümüzde finans teknolojilerinde ve bankacılık sisteminde kullanılan, merkezi teknolojilerle donatılmış geleneksel veri saklama ve işleme yöntemleri hem siber saldırılara açık, hem de verimlilikleri düşük.

Bütün bunları göz önünde bulundurarak CBDC’lerin ortaya çıkmasının ana sebebini; dağıtık defter teknolojisinin merkeziyetsiz ve güvenli yapısından faydalanarak mevcut finansal altyapıdan daha az maliyetli ve farklı uygulamalara entegre edilebilen bir yapıya geçmek olarak özetleyebiliriz.

CBDC’LERİN DÜNYADA YÜKSELİŞİ

Bildiğiniz gibi BigTech olarak adlandırılan Google, Apple, Facebook ve Amazon gibi dev şirketler, sahip oldukları geniş müşteri kitlelerine sundukları hizmetler karşılığında önemli bir veri setini yönetiyorlar. Bu veri seti o kadar değerli ki, devletler yurt dışında GDPR, ülkemizde KVKK gibi kişisel verilerin korunması hususunda katı kurallarla bu şirketlerin veri üzerinden haksız rekabet oluşturmasının önüne geçmeye çalışıyorlar. 2019 yılının Temmuz ayında ise Facebook önderliğinde oluşturulan Libra adlı konsorsiyum, küresel bir dijital para birimi çıkaracağını duyurduğunda tüm devlet ve düzenleyicilerin odağı bu konuya döndü. Bir sene sonrasında ise tüm dünyayı etkisine alan Covid-19 pandemisi ile birlikte uygulanan kısıtlamalar sonucunda küresel ekonomide ciddi daralmalar yaşadık. Hem BigTech’lerin dijital para birimi tehditi hem de kısıtlamaların hızlandırdığı dijitalleşme süreci, paranın yeni formunun şekillenmesini hızlandırdı.

CBDC’leri tanımı gereği merkez bankaları ihraç edecek, ancak dağıtım süreçlerinin nasıl ilerleyeceği konusunda iki yaklaşım bulunuyor. Bunlardan ilki perakende dağıtım yöntemi, yani merkez bankasının dijital paraları direkt olarak halka dağıtması. İkinci yaklaşım ise toptan dağıtım yöntemi olarak bilinen ve merkez bankasının dijital paraları banka ve benzeri finansal kuruluşlar aracılığıyla halka ulaştırdığı yöntemdir. CBDC konusunda en olgun çalışmaları yürüten Çin’de yapılan pilot çalışmalarda arada Alipay ve devlet bankalarının bulunduğu toptan dağıtım modeli kullanılıyor. Bu testlerde bankalar DCEP adı verilen dijital yuan’ı piyango usulü dağıtarak kullanıcıların özel gün ve festivallerde harcamalarını sağlıyor. Rusya’nın en büyük bankalarından olan SBERBANK, perakende dağıtım modeli ile ilgili çekincelerini belirtirken “merkez bankası ve vatandaş arasında bankaların olmamasının ve likiditenin merkez bankasında kalacak olmasının bankaların ticari faaliyetlerine kısıtlayıcı bir etkisi olacağı” görüşünü paylaştı. Avrupa Birliği ise bankaların perakende dağıtım modelinden etkilenmemesi için 3000 euro’luk bir CBDC saklama limiti koymayı tartışıyor.

CBDC’ler hayatımıza girdiğinde kısa vadede en çok etkilenecek sektör, şüphesiz, bankacılık sektörü olacak. Ekonomik konjonktürün yanında teknolojik gelişmeler bankacılık sektöründe iş yapış biçimlerini değiştirmeye yönlendirdiği bir ortamda CBDC’ler paranın üretimi, saklanması ve uluslararası dolaşımı gibi süreçlerde hem maliyet hem de hız açısından verimli bir altyapı sunuyor. Geçen yıl adını sıkça duymaya başladığımız DeFi, yani merkeziyetsiz finans da bu dönüşümde önemli bir role sahip. Gelecek hafta bu konuyu detaylı olarak ele alacağım.  

CBDC’ler bugün kullandığımız para formlarını ve ödeme yöntemlerini tamamlayıcı bir rol ile hayatına başlayacak. Nakit paranın yerini tamamen alır mı sorusunun cevabını hep birlikte deneyimleyerek göreceğiz ancak CBDC’lerin hayatımıza girmeleriyle birlikte finans dünyasında yeni ve verimli bir çağın başlayacağını düşünüyorum. Bu konudaki en hassas nokta ise devletlerin kontrolündeki bir dijital para biriminin kullanıcı mahremiyeti açısından nasıl tasarlanacağı... Bugün nakit para ile sahip olduğumuz anonimliği CBDC’lerle de sürdürüp sürdüremeyeceğimiz merak konusu.

Yazımı bitirirken, ülkemizde de temelleri atılmaya başlanan bu teknolojinin bankacılık ve kripto para alanında çalışan insan kaynağımızı da göz önüne aldığımızda, Türkiye’ye önemli fırsatlar sunacağını düşünüyorum.

  • BIST
  • DOLAR
  • EURO
  • ALTIN
1.436 Değişim: 0,58% Hacim : 20.889 Mio.TL Son veri saati : 16:05
Düşük 1.423 07.05.2021 Yüksek 1.437
Açılış: 1.432
8,2524 Değişim: -0,21%
Düşük 8,2409 07.05.2021 Yüksek 8,3034
Açılış: 8,2696
10,0056 Değişim: 0,01%
Düşük 9,9609 07.05.2021 Yüksek 10,0439
Açılış: 10,005
486,71 Değişim: 0,86%
Düşük 481,31 07.05.2021 Yüksek 489,12
Açılış: 482,57
  • PİYASALAR
  • ENDEKSLER
Sembol Son %
bigpara

Copyright © 2021 Tüm hakları saklıdır.
Hürriyet Gazetecilik Matbaacılık A.Ş.

YASAL UYARI:
Piyasa verileri Foreks Bilgi İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından sağlanmaktadır. Üye girişi yapılan Canlı Borsa sayfaları haricinde Hisse senedi verileri 15 dk gecikmelidir. Tahvil-Bono-Repo özet verileri her durumda 15 dk gecikmelidir.

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti; aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir. Bununla beraber gerek site üzerindeki, gerekse site için kullanılan kaynaklardaki hata ve eksikliklerden ve sitedeki bilgilerin kullanılması sonucunda yatırımcıların uğrayabilecekleri doğrudan ve/veya dolaylı zararlardan, kar yoksunluğundan, manevi zararlardan ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararlardan dolayı Hürriyet Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

BIST isim ve logosu "Koruma Marka Belgesi" altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez.

BIST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BIST'e ait olup, tekrar yayınlanamaz.