Blockchain 101: Akıllı Sözleşmeler

26.05.2021
Alphan GÖĞÜŞ
Blockchain 101 serisine, geleceği şekillendirecek yeni iş yapış biçimlerinin temelini oluşturmamızı sağlayan “akıllı sözleşmeler” kavramıyla devam ediyoruz.

Akıllı sözleşmeler, dağıtık bir sanal bilgisayar üzerinde çalışan değiştirilemez kod parçacıkları olarak tanımlanabilir. Ethereum’un 2015 yılında hayata geçmesiyle tanıştığımız bu yeni kavramı anlayabilmek için öncelikle “blockchain 2.0” olarak bilinen Ethereum’u tanımamız gerekiyor.
Daha önceki Blockchain 101 yazılarında blockchain teknolojisinin çalışma prensibini anlatmıştım. Bir ağ içerisindeki partilerin, şifrelenmiş mesajlaşmaları dağıtık ve senkronize bir şekilde kaydettiği bir teknoloji olan blockchain ile 2009’da Bitcoin sayesinde tanıştık. Ancak Bitcoin kişiden kişiye para transferi yapmak amacıyla hayata geçirilmiştir ve Bitcoin ağında kullanıcılar arası mesajlaşmalarda hesaplar arası bakiye değişimi takip edilmektedir. Blockchain teknolojisinin kullanım alanını yaygınlaştırmak ve farklı kullanım senaryolarına uyarlamak için, yapılan bu mesajlaşmaların daha gelişmiş bir yapıda olması gerekir. Ethereum’un sunduğu EVM (Ethereum Virtual Machine) kod işleme özelliğiyle bu sorunu çözmüş ve blockchain teknolojisini yeni bir çağa geçirmiştir.

Akıllı sözleşmeler, iki veya daha fazla taraf arasında önceden belirlenmiş koşulların yerine getirilmesi karşılığında otomatik aksiyonların işletildiği programlardır.

Bugün imzaladığınız bir fiziksel sözleşmede iki tarafın da mutabık kaldığı koşullar ve sözleşme kurallarının ihlali durumunda alınacak tüm aksiyonlar ve iletilecek süreçler detaylı bir biçimde belirtilir. İlgili sözleşme taraflar tarafından imzalanarak anlaşmanın vadesi boyunca ilişki devam ettirilir. Akıllı sözleşmeleri ise bu fiziksel sözleşmelerin bilgisayar koduna dönüştürülerek dijitalleştiği, böylece blockchain üzerinde sonsuza dek yaşayabilen bir varlık olarak düşünelim. Taraflar arasındaki anlaşma detayları, ihlal durumları ve diğer koşullar yazılım diline dökülerek girdilere bağlı olarak otomatik olarak işletilen süreçler haline getirilir. Tarafların işlem göndererek etkileşime girdiği akıllı sözleşmelerde imzalanma süreci de yine tarafların özel anahtarları sayesinde dijital olarak gerçekleştirilir.

Akıllı sözleşmeleri gündelik hayatımızda birçok alanda kullanabiliriz.

Diyelim ki yeni bir ev alıyorsunuz. Alacağınız evin fiziksel özellikleri ve alım-satım işlemine dair tüm detaylar bir akıllı sözleşmeye aktarıldıktan sonra belirlenen tutarın mal sahibine transferi karşılığında ev sahipliği alıcı cüzdana otomatik olarak aktarılabilir. Bu evi doğal afetlere karşı sigortalamak istediğinizde ise konumu, bina yaşı gibi fiziksel özellikleri akıllı sözleşmeye aktarırsınız ve yaşanacak bir doğal afet durumunda evinizin hasara uğraması sonucunda ilgili tutar hesabınıza aktarılır. Bu evi kiraya vermek istediğinizde ise evin özelliklerini, sözleşme süresini, kira tutarını, kira ödeme tarihini, tarafların cüzdan bilgilerini ve sözleşmenin şartlarını akıllı sözleşmeye kodlamak yeterli olacaktır. Böylece her ayın 5’ine kadar yapılacak ödemeleri kiracı hesabından sizin hesabınıza blockchain üzerinden aktarılarak sözleşme vadesi dolana kadar işlemeye devam edecektir.

Bir diğer örnek ise 2018’de Sierra Leone’de şahit olduğumuz devlet seçimleri uygulamasıdır. Burada da yapılması gereken, oy verecek kullanıcıları ve adayları modellemek ve mükerrer oy verme işlemlerini engellemektir. Geçmişe yönelik takip edilebilir bir uygulamayla her vatandaş anonim bir şekilde oy verme işlemini gerçekleştirebilir.

Yeni Nesil İş Modellerinin Temeli

Yeni nesil merkezsiz iş yapış biçimlerinin temelini oluşturan akıllı sözleşmeler, tıpkı blockchain işlemleri gibi değiştirilemez yapılardır. Bu da demek oluyor ki akıllı sözleşmelerin kodlama süreçleri oldukça titiz bir şekilde gerçekleştirilmelidir. Bir veya daha fazla akıllı sözleşme ile iş modelinizi oluşturarak blockchain tabanlı bir uygulama geliştirebilirsiniz. Bugün dünya üzerinde akıllı sözleşme destekleyen blockchain platformlarında yaklaşık 3500’den fazla dağıtık uygulama bulunmaktadır. Bunlar finans, dijital kimlik, cüzdan, oyun, güvenlik, enerji, medya, pazar yeri ve sigortacılık gibi birçok kategoride hizmet vermeye devam etmektedir.

Merkezsiz otonom organizasyonlar, yani DAO’lar, blockchain dünyasının önemli bir değeri olarak yükselmeye devam ederken akıllı sözleşme tabanlı bir yönetişim modeli olduğunu eklemek isterim. Bugün bir şirket nasıl ki belirli bir tüzük ve kurallar çerçevesinde yönetiliyorsa. Blockchain dünyasında da bu akıllı sözleşmeler tarafından yönetilen yeni iş modelleri geliştirilmeye devam ediliyor. DAO’ların en çok kullanıldığı alan ise kitlesel fonlama ve gelir paylaşımı gibi uygulamalardır.

Blockchainlerin dolayısıyla dağıtık uygulamaların birbirleriyle konuşabildiği ve etkileşimde olduğu bir altyapı ile dünyanın blockchain’i benimsemesi çok daha kısa sürede gerçekleşecektir. Bugün birçok yeni nesil blockchain protokolü, diğer blockchainler ile köprüler kurarak blockchainlerin internetini yani önümüzdeki haftanın yazı konusu olan Web 3.0 yaklaşımını hayata geçirmeye çalışıyor. 

  • BIST
  • DOLAR
  • EURO
  • ALTIN
1.411 Değişim: 0,60% Hacim : 7.610 Mio.TL Son veri saati : 15:27
Düşük 1.405 24.06.2021 Yüksek 1.413
Açılış: 1.405
8,6866 Değişim: 0,54%
Düşük 8,6368 24.06.2021 Yüksek 8,7004
Açılış: 8,64
10,3942 Değişim: 0,81%
Düşük 10,3104 24.06.2021 Yüksek 10,3999
Açılış: 10,3104
499,12 Değişim: 0,99%
Düşük 492,96 24.06.2021 Yüksek 500,02
Açılış: 494,23
  • PİYASALAR
  • ENDEKSLER
Sembol Son %
bigpara

Copyright © 2021 Tüm hakları saklıdır.
Hürriyet Gazetecilik Matbaacılık A.Ş.

YASAL UYARI:
Piyasa verileri Foreks Bilgi İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından sağlanmaktadır. Üye girişi yapılan Canlı Borsa sayfaları haricinde Hisse senedi verileri 15 dk gecikmelidir. Tahvil-Bono-Repo özet verileri her durumda 15 dk gecikmelidir.

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti; aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir. Bununla beraber gerek site üzerindeki, gerekse site için kullanılan kaynaklardaki hata ve eksikliklerden ve sitedeki bilgilerin kullanılması sonucunda yatırımcıların uğrayabilecekleri doğrudan ve/veya dolaylı zararlardan, kar yoksunluğundan, manevi zararlardan ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararlardan dolayı Hürriyet Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

BIST isim ve logosu "Koruma Marka Belgesi" altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez.

BIST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BIST'e ait olup, tekrar yayınlanamaz.