Halka Bulutsusu’ndaki demir ‘çubuk’ neden orada?
Güncelleme Tarihi:
Gökyüzünün en tanınmış hedeflerinden biri olan Halka Bulutsusu (Ring Nebula), astronomları şaşırtan yeni bir sırla gündemde. Yaklaşık 2 bin 570 ışık yılı uzaklıktaki bulutsunun tam merkezinde, bugüne kadar hiçbir bulutsuda görülmemiş türden düz, çubuk şeklinde bir yapı keşfedildi. Üstelik bu yapı, parlayan ve iyonlaşmış saf demir atomlarından oluşuyor.
1779’da keşfedilen ve onlarca yıldır detaylı şekilde incelenen Halka Bulutsusu’nun böylesine sıra dışı bir sürpriz barındırması, bilim insanları için beklenmedik bir gelişme oldu.
YENİ GÖZLER, YENİ DETAY
Keşif, William Herschel Teleskobu’na entegre edilen yeni nesil bir gözlem sistemi sayesinde mümkün oldu. Bu sistem, bulutsunun sadece dar bir bölümünü değil, tamamını aynı anda ayrıntılı şekilde inceleyebiliyor. Daha önce kullanılan yöntemler, bulutsunun yalnızca ince “kesitlerine” bakabildiği için bu demir çubuk yıllarca fark edilmeden kalmış olabilir.
Veriler incelendiğinde, demirden oluşan bu yapının Halka Bulutsusu’nun alışıldık halka formunun tam ortasında, adeta bulutsuyu ikiye bölen bir çizgi gibi uzandığı görüldü.
JET DE DEĞİL, YILDIZDAN DA ÇIKMIYOR
İlk bakışta yapı, bir yıldızdan fırlayan madde jetini andırıyor. Ancak ölçümler bu ihtimali zayıflatıyor. Çünkü jetlerde beklenen “bir ucu yaklaşırken diğer ucu uzaklaşır” hareketi burada yok; demir çubuğu bütün olarak bizden uzaklaşıyor gibi görünüyor. Ayrıca bulutsunun merkezindeki beyaz cüce yıldız, bu yapının tam ortasında da yer almıyor. Yani demirin kaynağı doğrudan o yıldız olmayabilir.
İşin daha da şaşırtıcı yanı, ortada Mars kütlesine yakın miktarda demir bulunması. Normalde demir, bulutsularda toz taneciklerinin içinde hapsolmuş halde olur. Burada ise çıplak, iyonlaşmış ve parlayan bir halde duruyor.
BÜYÜK SORU İŞARETİ
Bilim insanları, demirin bir şekilde tozdan ayrılmış olabileceğini düşünüyor. Ancak bunu sağlayacak aşırı sıcaklık ya da şiddetli şok izlerine rastlanmış değil. “Parçalanmış bir gezegen” ihtimali de masada, fakat bu senaryo da hem şekil hem de hareket özellikleri nedeniyle şimdilik zayıf görünüyor.
Astronomlar şimdi benzer gezegenimsi bulutsuları aynı yöntemle inceleyerek bu tuhaf demir yapıdan başka örnekler bulmayı umuyor. Eğer bulunursa, yıldızların ölürken çevrelerine bıraktıkları miras ve gezegen sistemlerinin bu süreçte nasıl etkilendiği hakkında önemli ipuçları elde edilebilir. Şimdilik Halka Bulutsusu’nun kalbindeki bu demir çubuk, gökyüzünün en büyük bilinmezlerinden biri olarak duruyor.