Savaş sivil havacılığı da vurdu! Zarar milyar doları aşabilir...

İran-ABD-İsrail savaşında ilk hafta geride kalıyor. İsrail ve ABD'nin İran'daki hedefleri vurması ile başlayan savaş, İran'ın İsrail'e ve Orta Doğu'da ABD üsleri olan Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Bahreyn gibi ülkelere füze atışları ile karşılık vermesi ile daha da tırmandı.

Dünya semaları genellikle uluslararası sınırları takip eden ve Uçuş Bilgi Bölgeleri (FIR) adı verilen sahalara ayrılıyor. Hava sahasını kontrol eden devletler bu bölgenin trafiği ve güvenliğinden de sorumlu. Hava sahasında acil bir durum olduğunda devletler NOTAM yayınlayarak uçuş alanlarını kısıtlar ya da tam kapama ilan eder.

Savaşın başlaması ile Orta Doğu'nun semaları adeta füze ve dronlarla doldu. Bu durum da hava yolu şirketleri için bölgeyi ulaşım açısından tehlikeli hale getirdi. Hava sahası kapanan İran, özellikle Uzak Doğu ve Güney Asya uçuşları için sık kullanılan bir rota. İran'ın yanında bölgede Irak, Suriye, Ürdün, İsrail, Katar, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri de hava sahalarını kapattı. Hava sahalarının kapanması ile birlikte Orta Doğu'da 2 milyon kilometre kareden fazla uçuşa kapalı alan oluştu.

Tabi hava sahasının açık olması hava yolu şirketleri için o bölgenin güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Hava yolu şirketlerinin kendi tercihi ya da sigorta şirketlerinin baskısı ile de rotalar değişebiliyor. Eski İngiliz askeri pilotu ve havacılık uzmanı David Learmount buna Lübnan hava sahasının kapalı olmadığı halde hava yolu şirketlerinin burayı tercih etmediğini söyleyerek örnek verdi.

Peki hava yolu şirketleri ne yaptı? Asya'nın çeşitli bölgelerine giden uçaklar İran hava sahası kapanınca savaşın devam ettiği Ukrayna hava sahasına girmeden Karadeniz üzerinden ya da Türkiye üzerinden Kafkaslardaki dar bir koridoru izleyerek İran'ın kuzeyinden dolaşmaya başladı. Ancak bu durumda çoğu hava yolu şirketi güvenlik sorunları devam eden Afganistan üzerinden uçmaya başladı. Bazı uçuşlar ise Arabistan Yarımadası'nın güneyine, hala açık olan Umman hava sahasına kaydırıldı.

Eski İngiliz askeri pilotu ve havacılık uzmanı David Learmount, rota değişikliğinin sorunu düzeltmediğini aksine daha da kötüleştirdiğini söyledi Eski asker "Uçakların izlediği rotaların kalıplarını görebilirsiniz. Kuzey rotası, güney Rusya ve Ukrayna'nın altından geçen dar bir hava sahası darboğazı oluşturuyor ve gerçekten de pek dostane olmayan Afganistan'dan geçmeyi gerektiriyor. Ya da güney Suudi Arabistan'dan geçme seçeneği var. Havayollarının gerçekten bir seçeneği yok." dedi.

ÇATIŞMALARIN HAVACILIK SEKTÖRÜNE ETKİSİ MİLYAR DOLARI AŞABİLİR

Bu rota değişiklikleri hava yolu şirketlerine ek maliyet getiriyor. Uzayan rotalar uçakların daha fazla yakıt tüketmesine neden oluyor. Tabi uçuşların bu dar rotalara birikmesi nedeniyle sıkça rötarlar ve uçuş iptalleri de yaşanmaya başladı. Bu durum da hava yolu şirketlerine en maliyetler doğuruyor.

Öte yandan Körfez'deki Qatar Airways, Emirates ve Etihad gibi havacılık devleri savaş nedeniyle operasyonlarını kısmen ya da tamamen durdurmuş durumda. Şu anda bu firmalar, tahliye ve bazı kargo uçuşları hariç tüm tarifeli uçuşlarını durdurmuş durumda. Dünyanın en büyük hava yolu şirketlerinden olan bu firmalarının uçuşlarını durdurması, firmalara oldukça büyük bir yük bindiriyor. Yerde duran uçakların bakım maliyetleri ve park ücretleri gibi giderleri her geçen gün katlanarak büyüyor. Uçaklar sefer yapamadığı için firmaların gelirleri de düşüyor. Bunun yanında Hürmüz krizi nedeniyle artan yakıt fiyatları ve şirketlerin borsalardaki kayıpları da firmaları zor duruma sokuyor. 

Mısır'ın Ahram Online haber sitesinin 1 Mart Pazar günü yayınladığı bir rapora göre, küresel ticari havacılık sektörü mevcut çatışma nedeniyle 1 milyar ABD dolarının üzerinde kayıp yaşayabilir. 

BİRLEŞİK ARAP EMİRLİKLİKLERİ VE KATAR'DAN SINIRLI SAYIDA UÇUŞ

Qatar Airways, Orta Doğu genelinde uçuşların ne zaman yeniden başlayacağına dair yaptığı açıklamada, 'sınırlı' sayıda tahliye ve yardım amaçlı uçuşun gerçekleştirileceğini belirtti. Qatar Airways, X platformunda yaptığı bir paylaşımda şunları söyledi:

"Katar hava sahasının kapatılması nedeniyle Qatar Airways uçuş operasyonları geçici olarak askıya alınmıştır. Qatar Airways, Katar Sivil Havacılık Otoritesi'nin ilgili makamlar tarafından Katar hava sahasının güvenli bir şekilde yeniden açıldığını duyurmasının ardından operasyonlarına yeniden başlayacaktır."

Havayolu şirketi, mahsur kalan yolculara yardımcı olmak için 5 Mart'tan itibaren sınırlı sayıda yardım uçuşu gerçekleştirecek. Bunlar arasında Maskat'tan Londra Heathrow, Berlin, Kopenhag, Madrid, Roma ve Amsterdam'a ve Riyad'dan Frankfurt'a uçuşlar yer alıyor.

Savaşın başlamasından bu yana uçuşlarını durduran Birleşik Arap Emirlikleri merkezli büyük havaalanlarında sınırlı uçuş operasyonları 5 Mart itibarıyla yeniden başladı. 

Dubai, Abu Dabi, Şarjah ve Ras Al Khaimah havaalanları şu anda çoğunlukla tahliye ve kargo taşımacılığı ve onaylanmış rezervasyonları olan yolcular için az sayıda uçuş gerçekleştiriyor.

Emirates, Dubai'ye ve Dubai'den yapılan tüm tarifeli uçuşları 7 Mart saat 23:59'a kadar askıya aldı. Havayolu şirketi, sınırlı sayıda sefer düzenleyeceğini ve önceliği daha önce onaylanmış rezervasyonları olan yolculara vereceğini belirtti.

Abu Dabi'nin ulusal havayolu şirketi Etihad Airways, Abu Dabi'ye ve Abu Dabi'den yapılan tüm tarifeli uçuşların 6 Mart Cuma günü BAE saatiyle sabah 6'ya kadar askıya alındığını açıkladı. Ancak havayolu, güvenlik onaylarına bağlı olarak 4 ve 5 Mart tarihleri ​​arasında yer değiştirme, kargo ve geri dönüş uçuşları gerçekleştirecek.