Kayıp Sovyet Ay aracı yapay zekayla bulunabilir
Güncelleme Tarihi:
Ay’a yumuşak iniş yapan ilk insan yapımı araç, yaklaşık 60 yıldır ortada yok. Sovyetler Birliği’nin Luna 9 uzay aracı 3 Şubat 1966’da Ay’a inerek tarihe geçti; üstelik başka bir gökcisminden ilk fotoğrafları da Dünya’ya gönderen görev oldu. Ancak aradan geçen on yıllara rağmen aracın Ay’daki kesin yeri net biçimde bulunamadı.
Yeni bir çalışma, bu “kayıp iniş” gizemini bitirmeye bir adım daha yaklaştı. npj Space Exploration dergisinde yayımlanan araştırmaya göre uluslararası ekip, gelişmiş bir makine öğrenmesi yazılımıyla Luna 9’un muhtemel konumunu birkaç güçlü aday noktaya kadar daralttı.
60 YILLIK KAYIP
Luna 9’un yerinin tartışmalı kalmasının birkaç nedeni var. En önemlisi, o dönem yayımlanan iniş koordinatlarının hassas olmaması ve aracın alışılmadık iniş yöntemi. Luna 9, yere yaklaşırken şişirilebilir darbe emicilerle korunan küresel bir kapsül bırakıyor; kapsül Ay yüzeyine temas ettikten sonra birkaç kez sekerek duruyor. Bu “zıplayarak iniş” yüzünden, hesaplanan koordinatın çevresinde bile aracın nerede kaldığını kesinlemek zorlaşıyor.
Sovyetler, görev sonrası tahmini koordinatları Pravda’da yayımladı. Fakat 2009 yılında NASA’nın Lunar Reconnaissance Orbiter Camera (LROC) görüntüleri kritik bir sorunu doğruladı: Luna 9, beklenen noktada görünmüyordu. Hatta bazı senaryolara göre iniş yeri, tahmin edilenden kilometrelerce uzakta olabilir.
YAPAY ZEKÂ İZ SÜRÜYOR
Aramayı hızlandıran hamle, University College London’dan veri bilimci Lewis Pinault tarafından geliştirilen bir algoritma: YOLO-ETA. Sistem, LROC’nin yüksek çözünürlüklü Ay görüntülerinde insan yapımı izleri ve “çok zor seçilen” iniş artefaktlarını yakalamak üzere eğitildi. Eğitim verisi olarak Apollo görevlerinin iniş bölgelerindeki bilinen izler kullanıldı; ardından algoritma, daha önce görmediği sahalarda da test edildi.
Son aşamada ekip, Pravda’daki iniş bölgesi tarifine dayanarak yaklaşık 5 km x 5 km’lik alanı tarattı. Algoritma, Ay toprağında “yapay müdahale” izleri olabilecek birden fazla noktayı aday olarak işaretledi. Şimdi bu adayların hangisinin gerçekten Luna 9’a ait olduğuna bakılacak.
MART 2026 FIRSATI
Bu kez “sonucu öğrenmek için bir 60 yıl daha” beklenmeyecek. Çünkü Hindistan’ın Chandrayaan-2 yörünge aracı, devam eden yüzey haritalama çalışmaları kapsamında Mart 2026’da ilgili bölgenin üzerinden geçecek. Araştırmacılar, o geçişte alınacak daha net görüntülerle aday noktaları karşılaştırıp Luna 9’un yerini kesinleştirmeyi hedefliyor.