Tahvil ve bono faizinde vergi avantajı
Güncelleme Tarihi:
Oluşturulma Tarihi: Ekim 17, 2001 11:59
Devlet iç borcu Devlet Tahvili ve Hazine Bonosu ihraç ederek sağlıyor. Gerektiği kadar vergi toplanamadığından, ihtiyaç duyulan kaynak iç borç yolu ile sağlanıyor. Maliyetine bakmaksızın Devlet sürekli borçlanıyor. Gittikçe büyüyen iç borç kamu dengelerini alt üst ederek ülke ekonomisinin en önemli sorunu haline geldi. 2001 yılında toplanan tüm vergiler iç borcun faizine dahi yetmiyor. Bu toplanan vergilerin azlığından değil, iç borç faizinin muazzam büyüklüğünden kaynaklanıyor. 2001 yılında toplanan vergilerin yaklaşık yüzde 107`si kadar iç borç faizi ödenecek.
Yüksek maliyetine karşın iç borcun çevrilmesi de kolay değil. Yılbaşına kadar olan yüklü iç borç ödemesi ve 2002 yılındaki geri ödemeler iç borcun çevrilebilmesini hayli zorluyor. Bu zorluğun farkında olan yetkililer, çeşitli tedbirler alıyorlar. Bu kapsamda yapılan düzenlemelerden biri de Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizlerinin vergilendirilmesi ile ilgili.
Devlet iç borçlanmasını kolaylaştırmak, bireysel yatırımcıların kamu kağıtlarına yönelmelerini sağlamak için, Hazine bonosu ve Devlet tahvili faiz gelirlerinin vergilendirilmesine önemli vergi avantajı getiriliyor. TBMM`de 11 Ekim 2001 tarihinde kabul edilen 4710 sayılı yasa ile Gelir Vergisi Kanunu`na eklenen Geçici 59`ncu madde hükmü ile; 26 Temmuz 2001 ila 31 Aralık 2002 tarihleri arasında ihraç edilen Hazine bonosu ve Devlet tahvilinden 31.12.2004 tarihine kadar elde edilen faiz gelirlerinin enflasyon indirimi düşüldükten sonra kalan tutarın, 50 milyar lirası gelir vergisinden müstesna tutuluyor. 50 milyar liralık istisna tutarı, enflasyon indiriminden sonraki tutar. Enflasyon indirimi de dikkate alındığında, istisnanın 2001 yılı için brüt tutarı 125 milyar liraya çıkıyor.
Bu istisna, Hazine bonosu ve Devlet tahvilinin elden çıkartılmasından yani alım satımından elde edilen kazançları da kapsıyor. 26 Temmuz 2001 ila 31 Aralık 2002 tarihleri arasında ihraç edilen Hazine bonosu ve Devlet tahvilinin elden çıkartılmasından sağlanan kazançların enflasyon indiriminden sonraki 50 milyar liralık kısmı vergiden istisna ediliyor. 50 milyar liralık istisna haddi 2001 yılında uygulanacak. 2002 ve sonraki yıllarda, bir önceki yılın Yeniden Değerleme oranında artırılacak. 50 milyar liralık istisna haddinin 2001 yılı yeniden değerleme oranında artırılması sonucu, 2002`de Hazine Bonosu ve Devlet Tahvilinden elde edilen fon gelirlerinin brüt 200 milyar liralık kısmı vergiden müstesna tutulacak.
Konunun daha iyi anlaşılabilmesi için, Hazine bonosu veya Devlet tahvil faiz gelirlerinin nasıl vergilendirildiğine göz atmakta yarar var.
Mevcut uygulama
Vergi Kanunlarımızdaki mevcut uygulamaya göre; 2001 yılı içinde Devlet tahvili ve Hazine bonosundan elde edilen faiz gelirleri, 2001 yılı enflasyon indirimi oranında indirime tabi tutulacak, kalan tutarın 4 milyar 900 milyon lirayı aşması halinde, Mart 2002`de Gelir Vergisi Beyannamesi ile beyan edilerek fon payı dahil yüzde 27,5`dan başlayan ve yüzde 49,5`a varan oranlarda vergilendirilecek.
4 milyar 900 milyon liranın altında kalan Bono ve Tahvil faizleri beyan edilemeyecek.
Örneğin; mevcut uygulamaya göre 2001 yılında Hazine bonosundan 100 milyar lira faiz elde eden birinin ödeyeceği vergi; (oluşan verilere göre 2001 yılı enflasyon indirimi oranının yüzde 60 civarında çıkması bekleniyor. Örneğimizde enflasyon indirim oranının yüzde 60 olduğu varsayılmıştır.)
• 2001 yılı Hazine bonosu faiz geliri 100 milyar
• 2001 yılı enflasyon indirimi 60 milyar
(100 milyar x %60)
indirimden sonraki faiz geliri 40 milyar
(4,9 milyardan fazla olduğundan beyan edilecek)
Hesaplanan Gelir Vergisi 13 milyar 60 milyon
Hesaplanan Fon payı 1 milyar 306 milyon lira
Mevcut uygulamaya göre; 2001 yılında Hazine bonosundan veya Devlet tahvilinden 100 milyar lira gelir elde eden bir kişinin (enflasyon indiriminin yüzde 60 olduğu hesabıyla) vergi ve fon payı olarak toplam 14 milyar 366 milyon lira ödemesi gerekiyor.
Yeni düzenlemeye göre ödenecek vergi
Yeni düzenlemeye göre; 26 Temmuz 2001 ila 31 Aralık 2002 tarihlerinde ihraç edilen Hazine bonosu ve Devlet tahvilleri ile sınırlı olmak üzere, bu tahvil ve bonolardan elde edilen gelirin enflasyon indiriminden sonraki kısmının 50 milyar lirası vergiden müstesna tutuluyor.
Mevcut uygulamadaki 4 milyar 900 milyon liralık haddin 50 milyar liraya çıkartıldığını söyleyebiliriz. Örneğin; 26 Temmuz 2001 tarihinden sonra ihraç edilen Hazine bonosundan 2001 yılı içinde 100 milyar lira gelir elde eden biri, beyanname vermeyecek ve tek lira dahi ödemeyecektir. Çünkü; 100 milyar liradan, 60 milyar lira enflasyon indirimi düşüldüğünde (enflasyon indirim oranının yüzde 60 olduğu hesabıyla), kalan 40 milyar lira, 50 milyar liralık istisna haddinin altında kalıyor.
Görüldüğü gibi mevcut uygulamada, Devlet tahvili veya Hazine bonosundan 100 milyar lira Gelir elde eden birinin 14 milyar 366 milyon lira Gelir Vergisi ve fon payı ödemesi gerekirken, yapılan düzenlemeye göre; 2001 yılı içinde Devlet tahvili ve Hazine bonosundan 100 milyar lira gelir elde eden birinin vergi ödemesi gerekmiyor.
Yüksek maliyetine karşın iç borcun çevrilmesi de kolay değil. Yılbaşına kadar olan yüklü iç borç ödemesi ve 2002 yılındaki geri ödemeler iç borcun çevrilebilmesini hayli zorluyor. Bu zorluğun farkında olan yetkililer, çeşitli tedbirler alıyorlar. Bu kapsamda yapılan düzenlemelerden biri de Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizlerinin vergilendirilmesi ile ilgili.
Devlet iç borçlanmasını kolaylaştırmak, bireysel yatırımcıların kamu kağıtlarına yönelmelerini sağlamak için, Hazine bonosu ve Devlet tahvili faiz gelirlerinin vergilendirilmesine önemli vergi avantajı getiriliyor. TBMM`de 11 Ekim 2001 tarihinde kabul edilen 4710 sayılı yasa ile Gelir Vergisi Kanunu`na eklenen Geçici 59`ncu madde hükmü ile; 26 Temmuz 2001 ila 31 Aralık 2002 tarihleri arasında ihraç edilen Hazine bonosu ve Devlet tahvilinden 31.12.2004 tarihine kadar elde edilen faiz gelirlerinin enflasyon indirimi düşüldükten sonra kalan tutarın, 50 milyar lirası gelir vergisinden müstesna tutuluyor. 50 milyar liralık istisna tutarı, enflasyon indiriminden sonraki tutar. Enflasyon indirimi de dikkate alındığında, istisnanın 2001 yılı için brüt tutarı 125 milyar liraya çıkıyor.
Bu istisna, Hazine bonosu ve Devlet tahvilinin elden çıkartılmasından yani alım satımından elde edilen kazançları da kapsıyor. 26 Temmuz 2001 ila 31 Aralık 2002 tarihleri arasında ihraç edilen Hazine bonosu ve Devlet tahvilinin elden çıkartılmasından sağlanan kazançların enflasyon indiriminden sonraki 50 milyar liralık kısmı vergiden istisna ediliyor. 50 milyar liralık istisna haddi 2001 yılında uygulanacak. 2002 ve sonraki yıllarda, bir önceki yılın Yeniden Değerleme oranında artırılacak. 50 milyar liralık istisna haddinin 2001 yılı yeniden değerleme oranında artırılması sonucu, 2002`de Hazine Bonosu ve Devlet Tahvilinden elde edilen fon gelirlerinin brüt 200 milyar liralık kısmı vergiden müstesna tutulacak.
Konunun daha iyi anlaşılabilmesi için, Hazine bonosu veya Devlet tahvil faiz gelirlerinin nasıl vergilendirildiğine göz atmakta yarar var.
Mevcut uygulama
Vergi Kanunlarımızdaki mevcut uygulamaya göre; 2001 yılı içinde Devlet tahvili ve Hazine bonosundan elde edilen faiz gelirleri, 2001 yılı enflasyon indirimi oranında indirime tabi tutulacak, kalan tutarın 4 milyar 900 milyon lirayı aşması halinde, Mart 2002`de Gelir Vergisi Beyannamesi ile beyan edilerek fon payı dahil yüzde 27,5`dan başlayan ve yüzde 49,5`a varan oranlarda vergilendirilecek.
4 milyar 900 milyon liranın altında kalan Bono ve Tahvil faizleri beyan edilemeyecek.
Örneğin; mevcut uygulamaya göre 2001 yılında Hazine bonosundan 100 milyar lira faiz elde eden birinin ödeyeceği vergi; (oluşan verilere göre 2001 yılı enflasyon indirimi oranının yüzde 60 civarında çıkması bekleniyor. Örneğimizde enflasyon indirim oranının yüzde 60 olduğu varsayılmıştır.)
• 2001 yılı Hazine bonosu faiz geliri 100 milyar
• 2001 yılı enflasyon indirimi 60 milyar
(100 milyar x %60)
indirimden sonraki faiz geliri 40 milyar
(4,9 milyardan fazla olduğundan beyan edilecek)
Hesaplanan Gelir Vergisi 13 milyar 60 milyon
Hesaplanan Fon payı 1 milyar 306 milyon lira
Mevcut uygulamaya göre; 2001 yılında Hazine bonosundan veya Devlet tahvilinden 100 milyar lira gelir elde eden bir kişinin (enflasyon indiriminin yüzde 60 olduğu hesabıyla) vergi ve fon payı olarak toplam 14 milyar 366 milyon lira ödemesi gerekiyor.
Yeni düzenlemeye göre ödenecek vergi
Yeni düzenlemeye göre; 26 Temmuz 2001 ila 31 Aralık 2002 tarihlerinde ihraç edilen Hazine bonosu ve Devlet tahvilleri ile sınırlı olmak üzere, bu tahvil ve bonolardan elde edilen gelirin enflasyon indiriminden sonraki kısmının 50 milyar lirası vergiden müstesna tutuluyor.
Mevcut uygulamadaki 4 milyar 900 milyon liralık haddin 50 milyar liraya çıkartıldığını söyleyebiliriz. Örneğin; 26 Temmuz 2001 tarihinden sonra ihraç edilen Hazine bonosundan 2001 yılı içinde 100 milyar lira gelir elde eden biri, beyanname vermeyecek ve tek lira dahi ödemeyecektir. Çünkü; 100 milyar liradan, 60 milyar lira enflasyon indirimi düşüldüğünde (enflasyon indirim oranının yüzde 60 olduğu hesabıyla), kalan 40 milyar lira, 50 milyar liralık istisna haddinin altında kalıyor.
Görüldüğü gibi mevcut uygulamada, Devlet tahvili veya Hazine bonosundan 100 milyar lira Gelir elde eden birinin 14 milyar 366 milyon lira Gelir Vergisi ve fon payı ödemesi gerekirken, yapılan düzenlemeye göre; 2001 yılı içinde Devlet tahvili ve Hazine bonosundan 100 milyar lira gelir elde eden birinin vergi ödemesi gerekmiyor.