Yeni Bir Sayfa Açılacak

31.03.2020
Bugün genel yazı tarzımdan farklı bir stilde kısa bir beyin fırtınası yazısı yazmaya karar verdim. Yarın normal yazım stilinde bir yazı yayımlanacak.

Özellikle dün sosyal medyada video ile yaptığımız soru-cevap kısmı sırasında gelen sorular beni bugün bu yazıyı yazmaya yöneltti. Gelen sorulardan, şu anda dünyada yaşanılan konunun çok fazla anlaşılamamış olduğunu fark ettim. Dün gelen sorular 2008-2009 global finansal krizi sırasında sorulabilecek sorular idi; şu anda yöneltilmesi gereken sorular farklı olmalı idi. Ancak merkez bankalarının aldığı aksiyonlardan ve piyasa reaksiyonlarından, hala konu 2008-2009 global finansal krizindeymişiz gibi algılanıyor. Oysa ki bambaşka bir durum yaşıyoruz. Doğru; finansal piyasalar tepki veriyor ve doğru merkez bankaları müdahale ediyor. Ancak bir dünya vatandaşı olarak sizin ve bir ekonomist olarak benim dikkat etmem gereken: dünya global üretiminin nasıl bir hal alacağıdır, zira herkes bir şekilde üretim piyasasının içinde ve çalışıyor. Finansal sistem bir şekilde tekrar dönecek ancak reel sektörün şekli sadece Türkiye’de değil tüm dünyada değişecek. Üretim yapısı değişecek. Üretim yapış şekli değişecek.

Nasıl bir dünya?

Ticaret yapısı değişecek. Kimlerin nereden ne kadar ihraç edeceği tekrar tasarlanacak.

Üretimler yurt içinde mi yurt dışında mı yapılacak konusu birçok ülke tarafından tekrar tasarlanacak.

Yıllardır ABD’yi takip eden biri olarak açıkçası ben ABD’de bir kriz masası oluşturulmasını bekliyordum. Bu kriz masasının da reel sektör için; temsilcileriyle beraber oluşturulmasını bekliyordum. En azından Obama döneminde olsaydı çoktan bir kriz masası oluşturtulmuş, önce üst düzeyle sonra reel sektör temsilcileriyle,  hangi reel sektörde yerli üretime yoğunlaşılması gerektiği ve nasıl bir üretim sistemi işleneceği konusunda yeni bir sayfa açılacağı konusunda konuşulmaya başlanmıştı. Ancak Trump hem de seçim yılında bunu ne kadar değerlendirir, emin değilim. Hala ABD’de bir kriz masası oluşturulmasını bekliyorum.

Global dış ticaret yapısı büyük değişime uğrayabilecek. İhracat ithalat konusunda temasta olan ülkeler değişecek. Bunların yüzdesel oranı, hatta tamamen ticaret partneri değişimi bile söz konusu olabilecek.

Dünyanın en büyük GSYİH’sına sahip olan ülke (ABD) ticaret kararlarını, üretim kararlarını değiştirdikten sonra, daha içe dönük bir strateji geliştirdikten bir karar aldıktan sonra diğer ülkelerin değişmemesini bekleyemeyiz.

Entergrasyon azalacağı için ABD’nin diğer ülkelere eskisi kadar yardımcı olacağı görüşünde değilim.

Ancak ABD’deki üretim sistemi (çoğunlukla olduğu gibi) pekâlâ kopyalanabilecektir.

Bu arada çalışma sistemleri de değişecek. Bu dönemde ABD; istihdama/ülke ekonomisine yardım kapsamında genişlettiği sosyal yardımda evden çalışanlara, ücretsiz izinlilere, işsizlere yardım ederken Freelance çalışanlara da yardım etmeye başladı. Freelance çalışanlar da şu anda normal çalışanlar gibi ABD yardım kapsamının içinde. Global anlamda da Freelance çalışma sistemi oldukça yaygınlaşmaya başladı. Bir ve ya iki kişilik şirket sayılarının arttığı bir dönemde -sistem değişime zorlanırken- Corona, bu değişen sistemin değişimin hızlanmasını sağladı ve sağlayacaktır.

Türkiye bu dönemde nasıl evrilecek?

Bazı gelişmekte olan ülkeler görece avantaj kazanabilecektir. Gelişmiş ülkeler ticaret hadlerini, tedarik zincirlerini tekrar gözden geçirirken, bu gözden geçirilmede Türkiye’de yer alacak. Bazı start-up’lar yıkılırken, yeni sistemin ihtiyacını gören start-up’lar ortaya çıkacak ve daha fazla kazanacaklardır. Yeni tedarik zinciri ve yeni ticaret hadlerinden Türkiye’nin faydalanması olasılığı var; bunu gören yeni şirketler kurulacaktır. Özellikle ABD’nin ve Avrupa’nın ihtiyacına yönelik tekstil, ev eşyası, gıda ürünlerinde Türkiye görece avantajı yakalayabilir. Ancak burada üreticinin hızlı ve yaratıcı tedarik mekanizmalarıyla hareket etmesi önem taşıyacaktır.

Bana gelen sorularda hangi ülke batacak diye bir soru gelmişti. Unutulmamalıdır ki bu virüs bir tek ülkeyi vurmadı, tüm dünyayı vurdu ve tüm dünya ülkelerini sekteye uğrattı; hem de aşağı yukarı ayna dönemde. Dış ticaret yapısında görecelik kuramı önemlidir; herkesin aynı anda olumsuz yönde etkilenmesi aslında görece olarak kimseyi batak duruma sokmuyor. Dünya ekonomisi açısından değerlendirdiğinizde ise büyük bir kayma, üretim kayması, istihdam yapısı kayması, ürün kayması anlamına geliyor. Konuya kim battı kim çıktı olarak bakmaktansa her ülkenin kendi üretim yapısını tekrar değiştireceğini göz önünde bulundurarak aslında hangi stratejik sektörlerin hangi stratejik ülkelerde canlanacağını, ticaret yapısının nasıl değişeceğini, hangi sektörlerin daha çok istihdam toplayacağını değerlendirmek sizi çok daha doğru bir yola sokar.

  • BIST
  • DOLAR
  • EURO
  • ALTIN
105.520 Değişim: 0,15% Hacim : 14.472 Mio.TL Son veri saati : 18:00
Düşük 104.671 29.05.2020 Yüksek 105.669
Açılış: 105.183
6,8203 Değişim: 0,13%
Düşük 6,8095 30.05.2020 Yüksek 6,8416
Açılış: 6,8117
7,5660 Değişim: 0,25%
Düşük 7,5388 30.05.2020 Yüksek 7,6196
Açılış: 7,5473
379,08 Değişim: 0,70%
Düşük 375,36 29.05.2020 Yüksek 381,73
Açılış: 376,43
  • PİYASALAR
  • ENDEKSLER
Sembol Son %
bigpara

Copyright © 2020 Tüm hakları saklıdır.
Hürriyet Gazetecilik Matbaacılık A.Ş.

YASAL UYARI:
Piyasa verileri Foreks Bilgi İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından sağlanmaktadır. Üye girişi yapılan Canlı Borsa sayfaları haricinde Hisse senedi verileri 15 dk gecikmelidir. Tahvil-Bono-Repo özet verileri her durumda 15 dk gecikmelidir.

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti; aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir. Bununla beraber gerek site üzerindeki, gerekse site için kullanılan kaynaklardaki hata ve eksikliklerden ve sitedeki bilgilerin kullanılması sonucunda yatırımcıların uğrayabilecekleri doğrudan ve/veya dolaylı zararlardan, kar yoksunluğundan, manevi zararlardan ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararlardan dolayı Hürriyet Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

BIST isim ve logosu "Koruma Marka Belgesi" altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez.

BIST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BIST'e ait olup, tekrar yayınlanamaz.