Petrol bahane kâr şahane

İran savaşının etkisiyle küresel ekonomilere ve piyasalara damgasını vuran petrol fiyatlarındaki artış, büyük enerji şirketlerine yaradı. Ortadoğu’da yaşanan çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’nın bir açılıp bir kapanmasıyla sert yükselen petrol fiyatları, yılın ikinci çeyreğinde ABD’li enerji şirketi ExxonMobil’in net kârının yüzde 105.1 artmasını sağladı. Üç haneli büyüme sayesinde ikinci çeyrekte 14.5 milyar dolarlık net gelir elde ettiğini duyuran şirket için bu rakam, Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından petrol fiyatlarında yaşanan artıştan bu yana elde ettiği en iyi çeyreklik kâr anlamına geliyor. Rakibi Chevron’un ise aynı dönemde net kârını beşe katlaması dikkat çekti. Geçen yılın ikinci çeyreğinde 2.5 milyar dolar kâr açıklayan şirket, bu yılın aynı döneminde ise net kârını yüzde 384.8 artışla 12.1 milyar dolara çıkardı. İngiliz Financial Times’ın haberine göre bu artış, Houston merkezli petrol grubu için ‘rekor’ anlamına geliyor.

KÂRLARI KATLANDI

Anımsanacağı üzere, çatışmalar başlamadan önce Brent petrolün varil fiyatı yaklaşık 71.4 dolar seviyesindeydi. Savaşın ardından fiyatlar nisan ayında 120 doları aştı. Sert fiyat hareketleri ise alım-satım fiyatları arasındaki farkı artırarak enerji ticareti yapan şirketlerin daha yüksek kazanç elde etmesine imkân sağladı.

İngiliz enerji devi Shell de bu yılın ikinci çeyreğinde net kârını geçen yılın aynı dönemine göre iki katından fazla artırarak 9.84 milyar dolara çıkardı. Şirket, 2025’in aynı döneminde 4.26 milyar dolar kâr açıklamıştı. BP ve Norveç merkezli Equinor gibi büyük enerji şirketleri de bu yıl petrol fiyatlarındaki sert dalgalanmalardan önemli ölçüde faydalandı. Fransız enerji şirketi TotalEnergies, 2026’nın ikinci çeyreğinde düzeltilmiş net kârını geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 68 artırarak 6.03 milyar dolara çıkardı. Petrol ve rafineri marjlarındaki yükseliş, doğalgaz faaliyetlerindeki zayıflığı telafi ederek şirketin finansal sonuçlarını destekledi.

‘AKSAKLIK DEVAM ETTİKÇE SÜRECEK’

Dünya ekonomilerini altüst eden petrol fiyatlarındaki dalgalanmadan kâr sağlayan enerji şirketleri, petrol ürünlerinde daha fazla fiyat artışının mümkün olduğunu söylüyor. Exxon’un finans direktörü Neil Hansen, Financial Times’a verdiği demeçte, küresel petrol arzının beşte birinin geçtiği dar geçit olan Hürmüz Boğazı’nın tanker trafiğine kapatılması durumunda petrol ürünlerinde daha fazla fiyat artışının mümkün olduğunu söyledi. “Uzun zamandır bu kadar düşük rafineri kapasitesi görmemiştik. Bu aksaklıklar devam ettiği sürece, küresel enerji sistemini etkilemeye devam edecek” diyen Hansen ayrıca, Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları ve Çin’in ürün ihracatını durdurma kararının da küresel arzı kısıtladığını sözlerine ekledi.

EKONOMİLER İSE ENFLASYON VE FAİZ BASKISI ALTINDA

KÜRESEL ekonomi ve piyasalar üzerindeki etkisi devam eden İran savaşı, yüksek enflasyon ve yüksek faiz baskısını derinleştirdi. Söz konusu savaştan önce enflasyon eğilimindeki düşüşün sürmesi beklendiği için faiz indirimleri fiyatlanıyordu. Ancak küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin gerçekleştiği Hürmüz Boğazı’nın ABD-İran çatışmaları nedeniyle kapatılması, küresel enerji piyasalarını sarstı; ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a düzenlediği saldırı, Körfez genelinde üretimi düşürdü ve Ortadoğu ve ötesindeki rafineri faaliyetlerini etkiledi; bu da dünya çapında enflasyonu körükleyen bir enerji şokuna yol açtı.

Yıla 61 dolardan başlayan, İran savaşı nedeniyle nisanda 126 doları aşınca dünya genelinde enflasyon da yeniden hızlandı. Euro Bölgesi’nde Mayıs 2026’da son 2.5 yılın en hızlı artışı kaydetmesine neden olan petrol fiyatları, ABD’de ise mayıs ayı enflasyonunun son üç yılın en hızlı artışını kaydetmesine neden oldu. İran savaşı nedeniyle Almanya’da da enflasyon mart ayında son 1.5 yılın zirvesine çıktı. Enerji maliyetleri üzerinden yaşanan enflasyonist baskı, Türkiye’de de dezenflasyonu sekteye uğratan önemli unsurlardan biri oldu. Savaşın fiyatlama davranışları üzerinde baskı yarattığı martta, yurtiçinde yüzde 1.94 ile beklentilerin altında gelen aylık enflasyon, nisanda hızlandı ve yüzde 4.18 olarak gerçekleşti.

Tüm bunlar ise merkez bankalarının sıkı duruşlarına devam etmesine yol açtı.