ISO İkinci 500 büyük sanayi kuruluşu açıklandı... ‘Her şeye rağmen üretime devam’

İSTANBUL Sanayi Odası (İSO), haziran ayında açıkladığı 2025 yılı “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu (İSO 500)” araştırmasının ardından, nispeten daha küçük ve orta ölçekli kuruluşları kapsayan “Türkiye’nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu (İSO İkinci 500)” araştırmasının sonuçlarını paylaştı. Rapora göre ikinci 500 büyük listesinde yer alan sanayi kuruluşlarının da 2025 yılındaki en önemli başlığı, ‘finansman maliyetleri’ oldu. Rapor, firmaların ihracat ve Ar-Ge karnelerini de ortaya koydu.

ÜRETİMDEN SATIŞLAR SINIRLI ARTTI

İSO İkinci 500’ün sıralama kriteri olan üretimden satışlar, 2024 yılında 1 trilyon 393 milyar lira iken 2025’te yüzde 25.7 artışla 1 trilyon 750 milyar liraya yükseldi. Söz konusu artış; 2020 sonrasındaki en düşük oran olarak dikkat çekti. Buna karşılık 2025’te yüzde 25.4 olan yıllık ortalama Yurt İçi Üretici Fiyatları Endeksi (Yİ-ÜFE) ile arındırıldığında; üretimden satışların reel olarak binde 2 ile çok sınırlı bir artış kaydettiği görüldü. Böylece 2022’de yüzde 10.4; 2023’te yüzde 5.2 ve 2024’te binde 1 olan üretimden satışlardaki reel düşüş eğilimi, İSO 500’de olduğu gibi İSO ikinci 500’de de üç yılın ardından çok ılımlı düzeyde de olsa artışa dönmüş oldu.

‘ZORLU BİR DÖNEM’

Araştırma sonuçlarını değerlendiren İstanbul Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan, “Sanayicimiz, bütün zorluklara rağmen üretim gücünü koruyarak ülkemizin geleceğine olan inancını sürdürüyor” mesajı verirken bu listenin aynı zamanda Türk sanayisinin direncini, üretim azmini ve geleceğe dair potansiyelini de ortaya koyduğuna dikkat çekti. Bahçıvan, “Bu araştırma, yarının İSO 500’üne girmeye aday şirketlerimizin bugün hangi şartlar altında yoluna devam ettiğini göstermesi bakımından son derece kıymetli. Geride bıraktığımız yıl; küresel talebin zayıfladığı, finansmana erişimin zorlaştığı, yüksek faiz ortamının üretim üzerinde ciddi baskılar oluşturduğu zorlu bir dönem oldu, araştırmamızın sonuçları da bu gerçekliği bütün açıklığıyla ortaya koymakta. Üretimden satışlar, üç yıllık reel gerilemenin ardından 2025’te ancak yüzde 0.2 gibi son derece sınırlı bir reel artış gösterebilmiştir” diye konuştu.

Araştırmanın, tıpkı İSO 500’de de görüldüğü bugün sanayicinin en ağır yükünün, finansman maliyetleri olduğunu ortaya koyduğunu vurgulayan Bahçıvan, sözlerini şöyle sürdürdü:

‘SANAYİCİ İSTİHDAM ÜRETİR’

“Finansman giderlerinin faaliyet kârına oranının yüzde 87’ye yükselmesi, sanayicimizin kazandığının önemli bir bölümünü finansman maliyetlerine ayırmak zorunda kaldığını göstermektedir. Bu tablo, tıpkı İSO 500 sonuçlarında olduğu gibi, içinde bulunduğumuz dönemin ekonomik yükünü bir kez daha sanayi sektörümüzün omuzladığını açık biçimde ortaya koymaktadır. Tüm bu olumsuzluklara rağmen, sanayi kuruluşlarımız üretim çarklarını durdurmamış, yatırım arzusunu korumuş ve Türkiye ekonomisinin omurgası olmayı sürdürmüştür. Bu kararlılık, Türk sanayisinin en önemli gücüdür. Sanayici yalnızca mal üretmez; istihdam üretir, ihracat gerçekleştirir, teknoloji geliştirir ve ülkesinin geleceğine güven kazandırır. Geçtiğimiz hafta Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan ve ekonomi yönetiminin sanayimizin finansman ihtiyacını öncelikli gündem başlıkları arasına almasını ve güçlü bir finansman teşvik paketini açıklamasını bu bağlamda son derece önemli ve değerli buluyoruz. Bu yaklaşımın, Türkiye’nin üretim gücüne ve sanayinin stratejik rolüne verilen önemin güçlü bir göstergesi olduğuna inanıyoruz.”

26 ŞİRKET İKİNCİ 500’E GERİLEDİ

 2025 yılında 69 yeni kuruluş İSO İkinci 500 sıralamasında yer alma başarısı gösterdi. 26 kuruluş, 2024 araştırmasında İSO 500’de iken 2025’te İSO İkinci 500’e geriledi. 405 kuruluş ise son iki yılda da İSO İkinci 500 sıralamasında yer aldı.

 2025’te İSO 500’ün ihracatı yüzde 8.4 artışla 104.7 milyar dolara çıkarken, İSO İkinci 500’ün ihracatı yüzde 0.3 düşüş gösterdi ve 15.9 milyar dolarda kaldı. İSO İkinci 500’ün Türkiye sanayi ihracatı içindeki payı 2025 yılında 0.3 puan azalarak yüzde 6’ya geriledi.

 İSO 500’e benzer şekilde İSO İkinci 500’de de sanayi kuruluşlarının kârları, 2024 yılındaki sert düşüşlerin ardından 2025’te güçlü nominal artışlar kaydetti. Ancak bu iyileşmede, 2024 yılı kârlılık büyüklüklerinin oldukça düşük seviyelerde gerçekleşmesinin yarattığı baz etkisi belirleyici oldu.

2024’ten 2025’e İSO İkinci 500’ün faaliyet kârı yüzde 35.4 oranında artarak 118 milyar liradan 160 milyar liraya yükseldi. Buna paralel olarak faaliyet kârlılığı oranı da yüzde 7.3’ten yüzde 7.7’ye çıktı.

 İSO İkinci 500’ün vergi öncesi kâr ve zarar toplamı yüzde 34 artışla 34 milyar liradan 46 milyar liraya çıktı. Vergi öncesi dönem kârlılığı yüzde 2.1’den yüzde 2.2’ye sınırlı bir artış gösterdi. Faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr/zarar toplamı ise yüzde 28.8’lik artışla 205 milyar liradan 264 milyar liraya yükseldi. Buna karşılık FAVÖK kârlılığı oranı 0.1 puan artışla yüzde 12.7’den yüzde 12.8’e yatay seyretti. 

İSO İkinci 500’de vergi öncesi dönem karı/zararı büyüklüğüne göre; 2024’te 159 ile rekor seviyesine ulaşan zarar eden kuruluş sayısı, 2025’te ılımlı bir düşüşle 155’e geriledi.

 İSO İkinci 500’ün finansman giderleri yüzde 45.2 oranında artarak 138 milyar TL’ye yükseldi. Aynı yılda faaliyet kârı ise yüzde 35.4 artışla 160 milyar TL’ye yaklaştı. Böylece finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı 5.8 puan daha artarak yüzde 86.7’ye yükseldi.