Blockchain 101

13.04.2021
Alphan GÖĞÜŞ
Bundan önceki yazılarımda Bitcoin’den, merkeziyetsiz finanstan, dijital paralardan bahsettim ve geleceğin şekillenmesindeki potansiyellerini özellikle finans çerçevesinden değerlendirdim. Bugün ise bunların hepsini mümkün kılan teknolojiden, yani blockchain’den bahsetmek istiyorum. Amacım, bu devrim yaratan teknolojiyle ilgili temel bilgileri konudan uzak okuyucularım için anlaşılır şekilde aktarabilmek.

Blockchain, bir ağ içerisindeki üyeler arasında yapılan işlemlerin şifrelenerek merkeziyetsiz bir biçimde saklandığı dağıtık bir veri tabanı teknolojisidir. Bir blockchain ağının kuralları en başta belirlenir ve bir daha değiştirilemez.

Merkeziyetsiz yapısı sayesinde birçok yeniliğin önünü açan blockchain teknolojisinin en önemli özelliklerini güvenlik, değiştirilemezlik ve şeffaflık olarak düşünebiliriz.

Bugün kullandığımız para merkez bankaları tarafından ihraç edilir, sahip olduğumuz kimlik devletimiz tarafından bize verilir ve birikimlerimiz bankalarda muhafaza edilir. Tüm bu öğelerin hepsi merkezi kuruluşlar tarafından bizlere tanımlanmış veya verilen hizmetlerdir. Merkeziyetsiz bir yapıda ise kuralları belirleyen veya kararını dikte edebilecek bir kurum bulunmaz. Güvenlik, içerisinde işlemler bulunan blokların “hash” adı verilen özet fonksiyonlar ile birbirine zincirlenmesi ile oluşur. Bu zincirleme efektinin sonucunda blockchain’de gerçekleşen işlemler bir daha değiştirilemeyecek şekilde kayıt altına alınmış olur. İşlem halka açık (public) bir blockchain üzerinde gerçekleştirildiyse, ağa bağlanan herkes tarafından görüntülenebilir. Bu da şeffaflığı sağlar.

Güvenliği bir de veri depolama açısından değerlendirmek gerekir. Son dönemde birçok kuruma siber saldırıların gerçekleştirildiğini ve kullanıcı verilerinin açığa çıktığını okuyoruz. Bu saldırıların başarılı olma sebepleri arasında verilerin tek bir noktada toplanması önemli bir zayıf nokta olarak öne çıkıyor. Blockhain’de ise halihazırda şifrelenmiş ve değiştirilemez bir şekilde tutulan veriler dünyanın birçok noktasında farklı bilgisayarlarda senkronize bir şekilde çalışıyor.

Blockchain'in çalışmaya devam etmesinden ve güvenliğinden sorumlu olan madencilerin ancak %51'nin kötü niyetli bir şekilde beraber hareket etmesi ile veriler değiştirilebilir. %51 saldırısı olarak bilinen bu hareket, bugüne kadar Bitcoin blockzincirinde gerçekleştirilememiştir. Madenci sayısının hızla artması ile de beraber bu olasılık son derece düşüktür.

Blockchain Yapıları

Blockchain’ler kullanıldığı iş modeline göre farklı özellikler gösterebilirler. Örneğin birazdan bahsedeceğimiz Bitcoin gibi bir alternatif para birimi üretiyorsanız, bu blockchain’e dünyanın her yerinden erişilmesini istersiniz. Bu şekilde kullanılan yapılara halka açık (public) blockchainler denir. Ancak iş modeliniz daha fazla gizlilik ve mahremiyet gerektiriyorsa, örneğin devlet kurumları arasında herkesin ulaşmaması gereken kayıtlar için blockchain kullanılacağınızı düşünün. Ağ içerisindeki paydaşların güvenilir olmaları şartı sebebiyle, özel (private) blockchain yapıları tercih edilir.

Bitcoin ve Ethereum

Bizi blockchain teknolojisi ile tanıştıran Bitcoin’den bahsetmeden olmaz. 2008’deki küresel finansal krizin ardından insanların piyasalara olan güveni derinden sarsıldı. 2009’da Satoshi Nakamoto rumuzlu kişi veya kişiler tarafından ortaya atılan “Kişiler arası elektronik para sistemi” başlıklı makale ile dünya Bitcoin ile tanışmış oldu. Bitcoin 21 milyon ile sınırlı arzı ile herkesin ulaşabileceği halka açık bir yapıda, kullanıcıların kimliklerinin alfanümerik karakterlerle anonimleştirildiği, 12 seneden bu yana bir kere bile güvenlik açığı veya teknik sorun yaşamamış ve bir simge haline gelmiş bir alternatif para birimidir.

Blockchain dünyası için bir başka önemli gelişme de Ethereum blockchain ağının ortaya çıkmasıdır. 2013’te, yani Bitcoin’den 4 sene sonra, Vitalik Buterin tarafından ortaya atılan Ethereum fikri, 2014’te topluluk tarafından fonlanmış ve 2015’te hayata geçmiştir. Ethereum’u Bitcoin’den ayıran özellik ise Ethereum Sanal Makinası EVM’dir. Ethereum, merkeziyetsiz bir kayıt zinciri olmasının yanı sıra aynı zamanda dağıtık bir sanal bilgisayardır. Bu sanal bilgisayar akıllı sözleşme olarak adlandırdığımız kod parçacıklarının, blockchain üzerinden otonom işlemler yapılmasını sağlamıştır. Akıllı sözleşmeler bugün kullandığımız fiziksel sözleşmelerin dijitalleştirilmiş ve bilgisayar programı haline dönüştürülmüş şekli olarak düşünülebilir. İki veya daha fazla taraf arasında önceden belirlenmiş koşulların yerine getirilmesi karşılığında otomatik aksiyonların i̇şletildiği bilgisayar programları olarak adlandırabileceğimiz akıllı sözleşmeler, aracıları ortadan kaldırarak süreçlerin otomatik, hızlı ve daha az maliyetle işletilmesini sağlarlar. 

Akıllı sözleşmeler sayesinde farklı kullanım alanları oluşturmak ve günümüzdeki manuel iş yapma biçimlerini blockchain’e taşımak mümkün olmuştur. Programlanabilir kripto paralardan, merkeziyetsiz finansal uygulamalara, dijital kimlikten, tedarik zincirine blockchain tabanlı birçok uygulama bugün kullanıcılara hizmet vermektedir ve görünen o ki önümüzdeki dönemde blockchain teknolojilerinin kullanım alanı daha da gelişecek, artacak.

Önümüzdeki haftalarda bu devrim yaratan teknolojiyle ilgili temel bilgileri sizlere aktarmaya devam edeceğim.

  • BIST
  • DOLAR
  • EURO
  • ALTIN
1.441 Değişim: -0,25% Hacim : 6.780 Mio.TL Son veri saati : 12:29
Düşük 1.438 12.05.2021 Yüksek 1.445
Açılış: 1.441
8,4554 Değişim: -0,55%
Düşük 8,4096 14.05.2021 Yüksek 8,5093
Açılış: 8,502
10,2709 Değişim: 0,01%
Düşük 10,2081 14.05.2021 Yüksek 10,3044
Açılış: 10,27
501,15 Değişim: 0,37%
Düşük 496,97 14.05.2021 Yüksek 502,11
Açılış: 499,32
  • PİYASALAR
  • ENDEKSLER
Sembol Son %
bigpara

Copyright © 2021 Tüm hakları saklıdır.
Hürriyet Gazetecilik Matbaacılık A.Ş.

YASAL UYARI:
Piyasa verileri Foreks Bilgi İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından sağlanmaktadır. Üye girişi yapılan Canlı Borsa sayfaları haricinde Hisse senedi verileri 15 dk gecikmelidir. Tahvil-Bono-Repo özet verileri her durumda 15 dk gecikmelidir.

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti; aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir. Bununla beraber gerek site üzerindeki, gerekse site için kullanılan kaynaklardaki hata ve eksikliklerden ve sitedeki bilgilerin kullanılması sonucunda yatırımcıların uğrayabilecekleri doğrudan ve/veya dolaylı zararlardan, kar yoksunluğundan, manevi zararlardan ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararlardan dolayı Hürriyet Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

BIST isim ve logosu "Koruma Marka Belgesi" altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez.

BIST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BIST'e ait olup, tekrar yayınlanamaz.